Leandro Núñez Armesto en el “FONDO DE MÚSICA TRADICIONAL” del “CENTRO SUPERIOR DE INVESTIGACIONES CIENTIFICAS”.-

 Se trata de una entrada realizada por la científica del CSIF  Andrea Puentes-Blanco  en la que se da por hecho que Leandro Núñez Armesto, gaiteiro que reside en Gondomar, al menos de 1954 a 1960,  entrevistado por Pedro Echevarría Bravo al que "dicta" diecinueve partituras musicales que según las anotaciones (en las imágenes)   "la oyó a sus padres", "la oyó en Pontevedra", "se la oyó a unos campesinos de la aldea", "se la oyó a un amigo", etc... es "Leandro O Terratras de Torbeo".

Quienes conocimos a Leandro coincidimos en cuestionar esta afirmación de Andrea Puentes-Blanco; nadie en el pueblo recuerda una ausencia tan prolongada de Leandro, ni resultan verosímiles las condiciones musicales que se deducen de ese dictado de diecinueve piezas a Pedro Echevarria durante seis años en Gondomar, teniendo en cuenta que no sabía leer ni había tenido ninguna formación, como antes se decía "tocaba de oído", nunca utilizo una partitura.

Leandro tenia indudablemente condiciones para la música, tocaba la gaita y algún otro instrumento rudimentario que él mismo fabricaba, era ingenioso, ejerció distintos oficios temporales; pastoreaba el rebaño de ovejas de la familia, arreglaba y estañaba útiles de cocina, etc... su pasión  fue "la gaita" y tenia extraordinarias dotes naturales para ello.

Se hace referencia también a la "Alborada de Torbeo" que Xosé Lois Foxo subió al Mapa Sonoro de Galicia, fui yo quien se la envió (su sobrino Roberto Núñez me la había mandado a mí), el titulo fue una idea de Xosé Luis que nosotros aplaudimos. Es la única grabación  conocida de Leandro tocando la gaita, con ella hice un par de videos utilizando las fotografías  que le hicieron en su día Antonio Vidal y Silvino Fernández y las subí a mis canales de Yotube. No se trata por lo tanto de una composición que hiciese Leandro exprofeso, ni que la recogiese otro que su sobrino Roberto.
Que Leandro y Torbeo estén hoy también en este Fondo del Centro Superior de Investigaciones Científicas es una buena noticia pero se podría retomar el tema para aclarar si efectivamente Andrea Puentes-Blanco tiene razón y no hay más que un Leandro Núñez Armesto "O gaiteiro de Torbeo"...que fue también vecino de Gondomar!

A continuación el texto al que nos referimos sacado del trabajo de la investigadora Andrea Puentes-Blanco.- 

El folclorista Pedro Echevarría Bravo (1905-1990), su etapa en Galicia y las “Misiones Folklóricas” (1951-1960): recopilar música de tradición oral gallega en los años cincuenta” en el que dice textualmente (paginas 17 y 18) :

3.3.2. Leandro Núñez Armesto, “O gaiteiro de Torbeo” 

En la localidad de Gondomar (Pontevedra), un informante llamado Leandro Núñez Armesto descrito como “músico de 27 años” cantó y tocó para Echevarría un total de diecinueve piezas entre 1954 y 1960. En una entrada de blog sobre la memoria oral de la comarca de Quiroga en Lugo, Xosé Pérez Mondelo escribe una semblanza sobre el músico Leandro Núñez Armesto, apodado “O gaiteiro de Torbeo” u “O Terratrás de Torbeo” que podemos identificar sin duda con el mismo gaitero que estuvo en contacto con Echevarría. El autor del mencionado blog relata de memoria algunos detalles sobre la actividad y el repertorio de este gaitero: O seu repertorio era algo curioso, unha auténtica fusión musical. Pedianlle moito as cancións da copla española tan populares naquela altura e el non deixaba compracer os ouvintes con esas músicas. E con cancións como aquel Camino verde [sic], tan popular nas radios do seu tempo [...]. Mais, o que de verdade lle gustaba era tocar a muiñeira de Chantada ou a alborada de Veiga. En estando algo contento rompía a tocar na muiñeira, que resoaba pola montaña toda. [...]. Tocaba e cantaba de todo, o que lle pedira a xente, pasodobres, xotas, muiñeiras... aquel Camino verde [sic] e tantas otras. Mais, cantaba ou tocaba cando quería, que ás veces non quería. [...] Co tempo xa non o chamaban para tocar, mais el presentábase igual no campo da festa cando estaban os otros músicos tocando. E a súa presenza era tan agardada que en moitas ocasións amoreábase máis mocidade arredor del que dos músicos que contratara a comisión. Noutras ocasións si que o teñen chamado mais se cadra tampoco lle pagaban, así que el pasaba o sombreiro alí por onde tocaba. (Pérez Mondelo 2017) Xosé Luis Foxo, autor del Cancioneiro antropolóxico. Quiroga, Ribas do Sil, Montañas do Lor (2016) publicó la pieza “Alborada de Torbeo” recogida, según indica, del informante Terratrás de Torbeo, Leandro Núñez Armesto”. El audio de la pieza y la partitura pueden consultarse actualmente en el proyecto Mapa Sonoro de Galicia 37 


Lo que dice la entrada del CSIF.-

https://musicatradicional.imf.csic.es/es/informant/3183

CENTRO SUPERIOR DE INVESTIGACIONES CIENTIFICAS

FUNDACION MILÁ Y FONTANALS

FONDO DE MÚSICA TRADICIONAL

Núñez Armesto, Leandro ("O Terratrás de Torbeo")

Edad: 

27

Fecha de la interpretación: 

1954, 1955, 1956, 1958, 1959, 1960

Profesión: 

Gaitero

Lugar de residencia: 

Gondomar (Pontevedra)

Observaciones: 

Leandro Núñez Armesto fue un gaitero gallego conocido como "O Terratrás de Torbeo". X. Pérez Mondelo, en el artículo "Leandro, o gaiteiro de Torbeo" (1) (http://papelmarelo.blogspot.com/2017/07/vilas-literarias-quirog-leandro-o.html) de su blog personal, realiza una semblanza de este gaitero nacido en la parroquia de Torbeo (de ahí su apodo), en la localidad de Ribas do Sil (Lugo). Aunque las piezas asignadas a "Leandro Núñez Armesto" en las misiones de Pedro Echevarría fueron recogidas en la localidad de Gondomar (Pontevedra), la coincidencia exacta del nombre, apellidos y profesión de esta persona con el informante de Echevarría sugiere que se trata efectivamente de la misma persona.

Xosé Luis Foxo, director de la Real Banda de Gaitas de Ourense y autor del Cancioneiro antropolóxico. Quiroga, Ribas do Sil, Montañas do Lor, publicó la pieza "Alborada de Torbeo" recogida, según indica, del informante "Terratrás de Torbeo, Leandro Núñez Armesto". El audio de la pieza y la partitura pueden consultarse en el Mapa Sonoro de Galicia en el siguiente enlace:http://mapasonoro.consellodacultura.gal/pezas/index/283/1. En este vídeo de Youtube,https://www.youtube.com/watch?v=7Rmz9yTMECo, se indica que la pieza fue creada por el propio Leandro Núñez Armesto.

En dos entrevistas a Xosé Luis Foxo publicadas en La Voz de Galicia, éste afirma que una de las actividades de "Leandro, o gaiteiro de Torbeo" era tocar la gaita para los pasajeros en trayectos de tren: "Y también había algunos gaiteros que subían al tren, tocaban para los pasajeros en los trayectos entre Ponferrada, Monforte o Lugo, y vivían de lo que les daban. Fue el caso de uno que llamaban Penelo, de San Clodio, y otro conocido como o Terratrás, de Torbeo. Es una tradición muy curiosa. Hoy está totalmente prohibido tocar en los trenes". [mi traducción al castellano del original en gallego]; véase: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/lemos/2016/03/23/recollin-moitos-cantares-aldeas-hoxe-xa-vacias/0003_201603M23C5991.htm). Véase también esta otra entrevista en donde Foxo comenta también la tradición de gaiteros en trayectos de tren y menciona nuevamente a este informante: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/lemos/2016/11/09/span-langgl-musica-quiroga-ribas-sil-66-horas-gravacions-span/0003_201611M9C12991.htm.

Fuentes de las fotografías:

https://www.torbeo.com/2017/04/con-motivo-de-la-feira-do-vino-de.html

http://papelmarelo.blogspot.com/2017/07/vilas-literarias-quirog-leandro-o.html

Autor/a de la entrada:

Andrea Puentes-Blanco

Imágenes de las partituras con las anotaciones de Pedro Echevarria y que le "dicto" Leandro atribuyendo el origen con las siguientes frases; "se la oyó a sus padres", "la oyó en Pontevedra", "se la oyó a unos campesinos de la aldea", "se la oyó a un amigo", etc...










(1) Leandro, o gaiteiro de Torbeo 

Xosé Pérez Mondelo

Da outra banda do río, xa mirando para terras de Caldelas, está o lugar de Torbeo, famoso pola súa fermosa igrexa románica e pola súa mítica meiga dona Filomena Arias, que Ánxel Fole inmortalizara en Pauto do Demo e en Á lus do candil. Pero Torbeo tivo tamén outro veciño ben singular: Leandro, o Terratrás, un ledo gaiteiro. O seu repertorio era algo curioso, unha auténtica fusión musical. Pedianlle moito as cancións da copla española tan populares naquela altura e el non deixaba de compracer os ouvintes con esas músicas. E con cancións como aquel Camino verde, tan popular nas radios do seu tempo tempo: “Hoy he vuelto a pasar por aquel camino verde/ que por el valle se pierde…”.  Mais, o que de verdade lle gustaba era tocar a muiñeira de Chantada ou a alborada de Veiga. En estando algo contento rompía a tocar na muiñeira, que resoaba pola montaña toda. 

Leandro Núñez Armesto, o gaiteiro de Torbeo, era de familia moi numerosa e pobre, pero era traballador e habelencioso: tanto segaba no pan como na herba, demoucaba un castiñeiro ou unha cerdeira ou facía de estanador, estanando a asa dunha cazola ou dunha pota e compoñendo as varillas dun paraugas. Andaba coa caixa do estano e as ferramentas amañando calquera cousa. El tiña boa man para todo. Toda a súa familia, da casa do Terratrás, que eran moitas bocas, eran pobres, sí,  pero moi alegres. O Leandro tiraba a todos eles, pobre mais moi festeiro e un gran bailador. 

El ser era un home cabal, si, anque ás veces o seu comportamento non fose o agardado. Un gran rapaz, non se pode dicir outra cousa, a non ser que se metesen con el ou mollase a palleta de máis, daquela, si, non se atiña moito ás normas, por iso cantas veces non o chamaban para tocar e tiña que andar só. Tocaba e cantaba de todo, o que lle pedira a xente, pasodobres, xotas, muiñeiras… aquel Camino verde e tantas outras. Mais, cantaba ou tocaba cando quería, que ás veces non quería. Os mozos dicíanlle para amolalo: “ esa non a tocas porque non a sabes”. Daquela encendiase e non paraba de tocar en toda a noite. E xa metido en fariña, pedianlle unha máis, calquera outra canción e el tocábaa… Cando non dicía que non, e entón volvía outra vez a xente a encirralo: “ esa non a tocas…”. E así. Pasa que ao Leandro había que saber lévalo e que non andase cerca dunha cantina. Foi unha pena que morrese porque era un divertimento para o seu pobo e para todos os lugares por onde andaba, sempre cos rapaces, decote dun lado para outro. Era moi alegre, facía moita diversión e todos querían andar canda el.

https://papelmarelo.blogspot.com/2017/07/vilas-literarias-quirog-leandro-o.html

Entradas populares de este blog

Filomena Arias “..Probablemente la más importante curandera de Galicia”

La actriz Elena Lombao (Raquel en la serie “Aquí no hay quien viva”) interpreta la obra SUFRIDA CALO – Tragicomedia, en la que da vida a la propia “Sufrida Calo” y a “Filomena de Torbeo”.